menuklhakaoah.rtf - 80 kB
KLUB SPORTOWY "HAKOAH"

Historia Klubu Sportowego "Hakoah"

Początków Klubu Sportowego "Hakoah" możemy szukać w utworzonej przy Bielitz -Bialaer Israelitischer Turnverein (późniejszym ŻTG- S "Makabi") sekcji piłki nożnej, którą kierował będący równocześnie wiceprezesem Artur Rabinowicz. Ponieważ jednak Makabi miało wówczas za swój główny cel propagowanie ćwiczeń cielesnych, postanowiono utworzyć odrębną organizację, w której znaleźliby swoje miejsce miłośnicy piłki nożnej; dziedziny, która zaczęła zdobywać coraz większą popularność na terenie Bielska i Białej. Tak więc w roku 1912 doszło do powstania Klubu Sportowego "Hakoah", którego nazwę zapożyczono od działającego wówczas w Wiedniu klubu o tej samej nazwie i oznaczającej "Siłę", co zupełnie odpowiadało założeniom leżącym u podstaw sportu żydowskiego. Pierwszym prezesem bielskiego Hakoahu został Artur Rabinowicz, natomiast na czele sekcji piłkarskiej stanął doskonały i zdyscyplinowany gimnastyk Erwin Korn1. Dodatkowym bodźcem do założenia własnego klubu był fakt, iż Bielitz -Bialaer Israelitischer Turnverein skupiał działaczy o orientacji asymilatorskiej proniemieckiej, natomiast nowy klub miał być syjonistyczny2. Na barwy klubowe zostały wybrane kolory biały i niebieski3 a na czele klubu stał obieralny na corocznym Generalnym Zebraniu zarząd, w skład którego wchodził prezes, dwaj wiceprezesi, skarbnik, referent. Po wojnie, w związku z rozwojem klubu i pojawieniem w jego ramach nowych dyscyplin do zarządu włączono kierowników poszczególnych sekcji4.

Zawodnicy, mający na szczęście dużo entuzjazmu i samozaparcia musieli od początku borykać się z wieloma problemami, z których największym był brak własnego boiska. Ćwiczenia piłkarskie odbywały się więc na boisku położonym obok hali gimnazjalnej, bądź na placu gier przy Strzelnicy5.

Coraz prężniejsza działalność klubu została przerwana przez wybuch I Wojny Światowej. Bezpośrednio jednak po jej zakończeniu powracający do domów działacze przystąpili do odbudowy struktur klubowych. Prezesem został jego twórca- Artur Rabinowicz, wiceprezesem Leo Aronsohn. W skład tego pierwszego powojennego zarządu weszli także: Rudolf Kohn, Rosenfeld, Kellerman, Schretter, Haber, Korn, Kurschner, Markowitz, Welsch, Rotter, Wiener, Jungamann, Gross oraz Lowy6. Udało się także wkrótce poszerzyć profil działalności klubu, dzięki utworzonej w 1919 roku sekcji pływackiej7 także miłośnicy tego sportu znaleźli swoje miejsce w towarzystwie. Do wielkich sukcesów można także zliczyć wybudowanie przez "Hakoah" własnego boiska. Na terenie podmiejskiej dzielnicy Kamienica wydzierżawiono od Jakuba Schunguta teren, na którym pod nadzorem Pawła Bettera przeprowadzono budowę tak potrzebnego placu sportowego8. Boisko zostało oddane do użytku społeczności żydowskiej przez rabina Steinera w dniu 1 maja 1921 roku9. W następnym roku, wychodząc naprzeciw potrzebom sportowym żydowskich mieszkańców miasta została powołana do życia kolejna po pływackiej i piłkarskiej sekcja "Hakoah"- sekcja tenisowa.

Nastąpiły również zmiany w zarządzie. W roku 1923 nowym prezesem klubu został wybrany Juliusz Deutsch, jego zastępcą na stanowisku wiceprezesa Erwin Deutsch. Ponadto w skład zarządu weszli: Kohn, Langer, Moschkowitz, Steiner, Lerner, Reicher oraz M.Einhorn10.W dowód uznania dla działalności i zasług pierwszego prezesa Hakoahu Artura Rabinowicza został on mianowany prezesem honorowym klubu.

W roku 1926 Klub sportowy "Hakoah" został podporządkowany nowopowstałemu Zarządowi Okręgu Zachodnio- Południowej Polski Żydowskich Towarzystw Gimnastyczno- Sportowych "Makabi" w Bielsku. Zarząd ten podlegał łódzkiej centrali i obejmował kluby sportowe Makabi i Hakoah z obszaru województw: kieleckiego, krakowskiego i śląskiego. Na czele zarządu stał w latach 1926- 1928 wiceprezydent Hakoah Erwin Deutsch11.

Swój jubileusz dwudziestolecia klub obchodził już pod przewodnictwem nowego prezesa, którym został Oskar Langner. Na uroczystość odbywającą się w dniach od 26. czerwca do 3. lipca w Sali Oświatowej w Bielsku licznie stawiła się publiczność żydowska, zjawili się także: przedstawiciel władz miejskich w osobie starosty Polla-Bocheńskiego, policji, którą reprezentował dyrektor Kleezel, władz sportowych, magistratu gminy żydowskiej, rabina Steiner, przedstawicieli związków i klubów sportowych a także wojska12. W ramach uroczystości zorganizowano mecze piłkarskie z udziałem drużyn bielskich oraz zagranicznych, turnieje tenisowe i pływackie a także bieg sztafetowy Bielsko- Cygański Las, w którym nagrodą był ufundowany przez Wojskowy Klub Sportowy 3 Pułku Strzelców Podhalańskich w Bielsku puchar. Rozegrano także mecz pomiędzy drużynami Old Boys Hakoah a Old Boys BBSV. Pokaz ćwiczeń gimnastycznych zaprezentowała sekcja lekkoatletyczna ŻTGS Makabi. Część artystyczną wypełniły występy zespołów muzycznych13.

To, jak wiele znaczył wówczas Klub Sportowy "Hakoah" niech zobrazują słowa, jakimi przemawiał prof. Türk: " Żydzi, jako naród potrzebują więcej niż inne narody psychicznej regeneracji. Dopiero przez to sport nie będzie bezcelową pogonią za rekordami i tępą dyscypliną mięśni, lecz budującym czynnikiem w życiu narodów i państw. Hakoah uczynił to prawidłowo, jej członkowie jako pierwsi zniewolili dziki instynkt panującej siły. Wysoko ocenia się to, że zajmuje się młodzieżą, nie zostawiając jej na rozdrożu, ale wyprowadza na świeże powietrze, na boiska, na place sportowe do natury. Mogą stawać jak równy z równym(...) W tym sensie Hakoah niech kwitnie i rozwija się"14.

W dniu 29. marca 1934 roku, na mocy rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 27 października 1932- prawo o stowarzyszeniach, kierownictwo Klubu Sportowego "Hakoah" pod numerem rejestru 81 zarejestrowało klub jako stowarzyszenie w rejestrze stowarzyszeń i związków Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach15.

Prezesurę Oskar Langner pełnił do końca roku 1935, kiedy to funkcję tę ponownie powierzono założycielowi klubu- Arturowi Rabinowiczowi. Było to związane z problemami finansowymi, z jakimi borykał się klub i które zagrażały jego funkcjonowaniu. Wiceprezydentami zostali: Josef Steiner i Jakub Schanzer. Dokonano także reorganizacji klubu- poszczególnym sekcjom odebrano posiadaną przez nie dotychczas autonomię finansową powołując jednocześnie scentralizowaną kasę macierzystą. Aby przyciągnąć do klubu nowych członków powołano do życia Komisję Reklamy, na czele której stanął dotychczasowy wiceprezydent Erwin Sonderling. Podjęto także decyzję o otworzeniu nowego lokalu16.

W tym samym jeszcze roku doszło w zarządzie do rozłamu, co objawiło się szczególnie podczas generalnego zebrania zarządu dnia 17. grudnia 1936 r. Z zarządu ustąpili wtedy: Artur Rabinowicz, Otto Robinsohn, Josef Traubner. Nowym prezesem klubu został wybrany dotychczasowy kierownik sekcji piłkarskiej Erwin Korn. W skład zarządu weszli także Wilhelm Eichner oraz Jakob Schanzer jako wiceprezesi, oraz panowie: Spitzer, Krummholz, Schrotter, Kirschner, Józef Dittmann, Barber, Rosentahl17. Kryzys udało się na szczęście zażegnać i rok 1937 był rokiem odrodzenia się klubu, co było zasługą głównie sekcji pływackiej, która zdobyła na mistrzostwach pływackich we Lwowie tytuł Mistrza Polski. Uroczyście obchodzono także kolejny wielki jubileusz, jakim było 25-lecie klubu. W ramach zorganizowanej, trwającej tydzień imprezy rozegrano ligowy mecz piłki wodnej pomiędzy Hakoah a Makabi Kraków oraz urządzono zawody sportowe na klubowym boisku i basenie miejskim. Odbył się także mecz piłki nożnej Hakoah- BBTS zakończony remisem 3:3 (2:2). W oficjalnej części obchodów udział wzięli m.in.: prezes Bielskiej Gminy Wyznaniowej Zygmunt Arzt, występujący w imieniu burmistrza Białej magisterassesor dr Feuereisen oraz wiceburmistrz Bielska Ślusarczyk, który zwrócił uwagę na niezwykle harmonijną współpracę Hakoah z pozostałymi klubami sportowymi. Na zasługi jubilata zwrócili także uwagę w swoich przemówieniach przedstawiciele PZPN dr Kornaś i Związku Makabi Prof. Werner18.

W ostatnich latach działalności zaczęły nękać klub problemy. W roku 1938 dalsza działalność klubu została poważnie zagrożona z powodu huraganu, który zniszczył całkowicie ogrodzenie boiska, które ponadto mogło zostać zamknięte, gdyż klub posiadał spore zaległości podatkowe19.

Należy także zwrócić uwagę na sposób finansowania klubu. Członkowie płacili coroczną składkę20, jednak głównym źródłem finansowania były organizowane w lutym Bale Hakoahu (Maskenredoute). Na balach, oprócz imprezy tanecznej demonstrowano osiągnięcia sportowe oraz wybierano Miss Hakoahu. W roku 1939 została nią Szewa Feisingier21. Uzyskane z organizacji balu dochody pozwalały w dosyć znaczny sposób obniżyć koszty członkostwa w klubie, a więc przyciągnąć do niego zdolnych ale biednych. Dodać także należy, iż sport uprawiano czysto amatorsko i zawodnicy nie otrzymywali za swoje sukcesy żadnych pieniędzy22. Oprócz wyżej wymienionych źródeł finansowania klub otrzymywał także subwencje z budżety Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Bielsku23. Pod koniec działalności klubu utworzona została sekcja szachowa, która jednak miała mniejsze znaczenie. Członkowie sekcja urządzili w dniu 3. czerwca 1939 roku w sali bielskiego Hotelu Prezydent wielką imprezę szachową. Grę symultowaną na 20 szachownicach prowadził mistrz szachowy, reprezentant Klubu Sportowego "Hakoah" Wiedeń Szymon Rubinstein24. Dalsza działalność klubu przerwał wybuch II Wojny Światowej. W skład ostatniego zarządu wchodzili:
  • Prezes - Erwin Korn;
  • I wiceprezes - Jakub Schanzer;
  • II wiceprezes - Wilhelm Eichner;
  • Sekretarz - Józef Fromowicz;
  • Skarbnik - Adolf Moser.
Do zarządu wchodzili ponadto: Franciszek Edelman, Walter Reicher, Hugo Huppert, Karol Woreczek, Natan Brenner oraz Oskar Landau25.

Działalność klubu została oczywiście zakończona we wrześniu 1939 roku. Boisko podczas okupacji było używane przez niemiecki Sportklub, natomiast po wojnie zajął je Klub Sportowy "Kolejarz"26.

Działalność Klubu "Hakoah" nie została po wojnie wznowiona, z członków zarządu do miasta powrócił jego były II wiceprezes Wilhelm Eichner. Jemu też została doręczone decyzja o zarządzeniu likwidacji klubu, którą podjęto w czerwcu 1953 roku. Z rejestru stowarzyszeń i klubów skreślono Klub Sportowy "Hakoah" decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie w dniu 03. września 1955 roku27.

Sekcja piłkarska

Sekcja piłkarska była najstarszą, i do wybuchu I Wojny Światowej właściwie jedyną sekcją wchodzącą w skład Klubu Sportowego "Hakoah". Początkiem XX wieku nastąpił gwałtowny wzrost zainteresowania piłką nożną, o czym może świadczyć duża liczba powstających klubów piłkarskich28. I nie inaczej było w Bielsku. Dodatkowym bodźcem dla bielskich Żydów, do roku 1918 mieszkających przecież w Monarchii Austro- Węgierskiej był istniejący i odnoszący coraz większe sukcesy wiedeński klub "Hakoah". Trenujący dotychczas w ramach Bielitz-Bialaer Israelitische Turnverein piłkarze postanowili powołać do życia swój własny klub i oderwali się w 1912r. tworząc sekcję piłkarską nowopowstałego "Hakoah". Pierwszym kierownikiem sekcji został Erwin Korn29. Ponieważ klub nie posiadał własnego boiska, treningi z konieczności odbywały się na boisku położonym przy hali gimnastycznej bielskiego gimnazjum, także na placu ćwiczeń przy Strzelnicy. Mecze piłkarskie rozgrywane przez żydowskich zawodników od początku cieszyły się dużym zainteresowaniem mieszkańców Bielska tak, że treningi odbywały się często w obecności tłumów widzów, co musiało tylko dopingować biało- niebieskich do intensywniejszej pracy. W skład tej pierwszej, przedwojennej drużyny wchodzili m. in.: Erwin Kellermann, Georg Frischler, Finder i Langer30.

W związku z wybuchem wojny dalsza działalność została zawieszona, wielu piłkarzy zostało powołanych na front. Jednak po zakończeniu działań wojennych powracający do domów Żydzi przystąpili do odbudowy klubu i sekcji piłkarskiej. W pierwszych powojennych zawodach, rozegranych 27 kwietnia 1919 roku "Hakoah" zmierzył się z drużyną BBSV. Niestety, spotkanie to pokazało, że zawodnicy klubu "Hakoah" nie powrócili jeszcze do swojej wysokiej formy i ulegli w stosunku 0:731.

Prace nad zawodnikami rozpoczął ściągnięty w 1920 roku z wiedeńskiego Hakoahu nowy trener Trumer, wprowadzając m.in. planowy system gry. Wkrótce też drużyna, w skład której wchodzili: Fluhr, Kellermann, Huppert, Nacher, Edelman, Weis, Kleinzahler, Langer, Singer, Bruckner,Rosenberg oraz rezerwowi gracze: Nacher, Edelman, Weis oraz Drucker zaczęła odnosić sukcesy, zwyciężając w Morawskiej Ostrawie nad tamtejszą drużynę Makabi 5:4 oraz nad jedenastką D.F.C. Sturm 1:0. Rok następny sekcja, a właściwie cały klub "Hakoah" mógł uważać za bardzo udany. Przede wszystkim udało się wybudować wysiłkiem wszystkich członków klubu boisko, na którym to wreszcie piłkarze mogli prowadzić treningi i na które tak długo czekali. W tym uroczystym dniu został rozegrany mecz z zaproszoną specjalnie na tę okazję drużyną, która była dla bielszczan wzorem od początku ich działalności- "Hakoah" Wiedeń. Goście pokazali swą wysoką klasę i zwyciężyli gospodarzy w stosunku 7:032.

Porażka ta nie wpłynęła na szczęście deprymująco na zawodników. Należący do Krakowskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej i wchodzący w skład podokręgu bielskiego klub "Hakoah", dzięki zwycięstwom nad drużynami Pogórza 1:0 i Wawelu 2:0 zapewnił sobie tytuł wicemistrza okręgu. Pierwsze miejsce wymknęło się bielskiej drużynie po przegranym 1:5 meczu z Pogonią, która w roku 1922 wywalczyła sobie tytuł Mistrza Polski33. Ulegli więc biało- niebiescy niezwykle silnej drużynie.

Rok 1922 stał także pod znakiem sukcesów bielskiego Hakoahu. Drużyna, w skład której wchodzili: Dattner, Bruckner, Kellermann, Reicher, Huppert, Fanty, Landau, Nacher, Klainzahler, Rosenberg, Feureisen odniosła spektakularne sukcesy nad jedenastkami Sportklubu Bielsko (9:0), Makabi Cieszyn (10:0) oraz Soły Oświęcim (12:0). Langer, Rosenberg, Huppert, Kellermann i Bruckner rozgrywali także mecze w reprezentacji Bielska. Weszli oni również wspólnie z zawodnikami BBSV w skład kombinowanej drużyny, która w towarzyskich spotkaniach w roku 1924 pokonała reprezentacje Vivo Budapeszt w stosunku 3:2 oraz Makabi Brno 2:134. W roku 1925 zagrożony został byt sekcji, gdyż w wyniku wylewu przepływającej niedaleko rzeki Białki uszkodzone zostało dosyć poważnie klubowe boisko uniemożliwiając na dłuższy okres czasu organizowanie treningów. Ponadto sekcja zaczęła odczuwał niedobór nowych zawodników. Plany zarządu o likwidacji sekcji nie weszły na szczęście w życie, wobec czego przystąpiono niezwłocznie do odbudowy boiska tak, że piłkarze już w następnym roku mogli powrócić na murawę35.

Po utworzeniu w 1928 roku okręgu bielskiego kluby te weszły w skład Śląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej36. W ramach mistrzostw okręgowych udało się biało- niebieskim uzyskać trzecią lokatę w tabeli. W roku następnym Kierownictwo nad sekcją objęli Goldberg i Reicher, nowym trenerem drużyny został Boros. Powiększono także skład drużyny o sprowadzonych z Jutrzenki Kraków graczy: Krumholza, Grunberga oraz Steiglera. Tak wzmocniona drużyna zdołała pokonać w spotkaniu mistrza żydowskich klubów w Czechosłowacji drużynę Makabi Prościejów stosunkiem bramek 4:2, oraz zająć drugą pozycję w bielskiej "A" klasie. Kolejnym sukcesem żydowskich piłkarzy było wywalczenie awansu do utworzonej we wrześniu 1930 roku Okręgowej Ligi Śląskiej37. W skład drużyny wchodzili wówczas: Wolhmuth, Kellermann, Honig, Fanty, Huppert, Reicher, Steigler, Boros, Grunberg, Krumholz i Feureisen. Sekcją kierował Rosenberg. Niestety, zawodnikom nie udało się utrzymać w Lidze Śląskiej i w następnym roku znaleźli się ponownie w "A" klasie. Kierownictwo sekcji spoczęło w rękach Erwina Sonderlinga, a drużyna zdołała sobie wywalczyć ponownie w roku 1931 wicemistrzostwo "A" klasy38.

Rok 1932 obchodzony był przez KS "Hakoah" pod znakiem jubileuszu XX-lecia istnienia. Na zorganizowanym z tej okazji meczu wystąpiła drużyna "Hakoahu" składająca się ze starych jej graczy przeciwko drużynie Old Boys z BBSV. Do sukcesów zespołu, do którego w 1932 roku wchodzili: Rosenberg, Honig, Balsman, Bogler, Kopper, Grun, Woreczek, Silbinger i Parnes należy zaliczyć zwycięstwo nad silną drużyną Garbarni Kraków odniesione wynikiem 3:2. W tym też roku nastąpiła zmiana na stanowisku kierownika sekcji. Erwina Sonderlinga zastąpił wybrany na Zgromadzeniu Generalnym w dniu 21 grudnia Hugo Huppert39, po którym z kolei kierownictwo wspólnie objęli Krumholz wraz z Hugo Tyrasem. Zdołali oni doprowadzić drużynę, w której pojawili się nowi gracze: Wasserberger, Neumann oraz Glotzer do zdobycia, dzięki wygranej z Białą-Lipnik 2:1 tytułu mistrza "A" klasy w roku 193440. Mimo tego sukcesu nie udało się piłkarzom "Hakoahu" zakwalifikować do wejścia do Ligi Śląskiej, tak że pozostali w "A" klasie. Końcem 1935 roku kierownictwo sekcji zostało przekazane Eichnerowi, który sprawował tę funkcję przez dwa lata. Ostatnim kierownikiem sekcji piłkarskiej KS "Hakoah" był wybrany w grudniu 1937 roku Schrotter, pełniący swoje obowiązki aż do wybuchu II Wojny Światowej41. Na okres ten przypada największy sukces bielskich biało- niebieskich w historii sekcji. Otóż w rocznicę 25-lecia klubu, w roku 1937 udało się zdobyć piłkarzom tytuł piłkarskiego Mistrza Związków Makabi w Polsce. Przeciwnikiem "Hakoahu" w meczu o mistrzostwo była drużyna Żydowskiego Klubu Sportowego Katowice, która uległa bielszczanom 1:642. W skład najlepszej żydowskiej drużyny roku 1937 wchodzili: Rosenberg, Vergeslich, Wasserberger, Koper, Neumann, Gutter, Grunstein, Ditner, Hirsch, Wolmuth oraz Karter.

Sekcja pływacka

Spośród wszystkich funkcjonujących w ramach Klubu Sportowego "Hakoah" sekcji do najsilniejszych i odnoszących najlepsze rezultaty należy zaliczyć bez wątpienia sekcję pływacką. Zawodnicy i zawodniczki z Bielska odnosili sukcesy nie tylko w województwie, ale i niejednokrotnie stawali oni na podium w rozgrywkach o tytuł Mistrza Polski.

Sekcja została założona w roku 1919 z inicjatywy Fritza Lernera, który objął także jej kierownictwo, sprawując tę funkcję do roku 193743. W roku jej powstania Bielsko nie posiadało właściwie profesjonalnej pływalni, stąd też zwolennicy pływania musieli korzystać z otwartych akwenów na terenach podmiejskich. Pierwszy, nadający się do profesjonalnych ćwiczeń basen został oddany do użytku w 1920 roku i położony był w Cygańskim Lesie i tam też pływacy rozpoczęli treningi. Należy podkreślić, iż założona przez Lernera sekcja była pierwszą sekcją pływacką działającą na terenie Śląska Cieszyńskiego i jej przedstawiciele mają zasługi w propagowaniu nie tylko pływania, ale byli także pionierami i popularyzatorami w woj. śląskim piłki wodnej, zwanej wówczas waterpolem44. Pierwsze zawody udało się zorganizować już w roku 1922. Na pływalnię przybyli zawodnicy reprezentujący krakowskie kluby Jutrzenka i AZS oraz katowicki EKS45. Zawody te cieszyły się sporym zainteresowaniem mieszkańców miasta, których mimo padającego deszczu przybyło na kąpielisko 120046. Tego samego jeszcze roku został powołany do życia Polski Związek Pływacki (PZP) który rozpoczął organizowanie Mistrzostw Polski. W tych pierwszych "Hakoah" nie wziął jeszcze udziału, lecz po wejściu w roku 1923 do Krakowskiego Okręgowego Związku Pływackiego i zorganizowaniu przez PZP kolejnych mistrzostw właśnie w Krakowie reprezentant bielszczan, Fritz Lerner zajął 3 pozycję w pływaniu na wznak na dystansie 100 metrów. Nie spisali się natomiast waterpoliści, którzy na pierwszych swoich zawodach przegrali z reprezentacją Jutrzenki.

W kolejnym roku do składu drużyny dołączyli dwaj pływacy z Wiednia, Fritz Kohn oraz Juliusz Kauf, którzy w dosyć znaczący wpłynęli na podniesienie poziomu sekcji. Drużyna piłki wodnej, w skład której weszli Kohn, Kauf, Fritz Lerner, Emil Messner, Dorfman okraz Ossi Bruckner odniosła zwycięstwo w rewanżowym spotkaniu z Jutrzenką a także zdobyła tytuł Mistrza Polski w roku 1925. Duże sukcesy odnosili także indywidualni pływacy Hakoahu. I tak pływaczka Mela Aufricht została wicemistrzynią Polski w roku 1924 na dystansie 200 m stylem klasycznym. Mistrzostwa roku 1925 należały także do Aufricht, a sukcesy święcił również inny zawodnik bielskiego klubu Ossi Bruckner, osiągając wicemistrzostwo w skokach z trampoliny47.

Rok 1926 przebiegał pod znakiem zmian w klubie. Sekcja weszła w skład utworzonego w tymże roku Śląskiego Okręgowego Związku Pływackiego, do którego początkowo należały 4 kluby. W 1928 ich liczba zwiększyła się do 15. Wieloletnim jego prezesem był działacz i wiceprezes Hakoahu Bielsko Erwin Deutsch48. Ponieważ sekcja nie posiadała dotychczas trenera, kierownictwo postanowiło zmienić ten stan rzeczy i powołać na stanowisko zasłużonego pływaka z Hakoahu Wiedeń Wertheimara. Po nim pracą nad podnoszeniem poziomu zawodników zajmowali się: Krejcik (Brno), Legat (Praga), Yelkman (Dusseldorf), Dorn (Berlin), Korber (Bielsko). Trzecie miejsce w tabeli, pomimo opuszczenia drużyny przez Kohna zajęli waterpoliści, utrzymując się na nim aż do roku 1930. Z okazji jubileuszu X-lecia sekcji zorganizowano w Bielsku wielkie pływackie zawody, w których wzięły udział drużyny: "Hakoah" Wiedeń, mistrz Austrii; "Hagibor" Praga, mistrz Czechosłowacji oraz mistrz Polski- "Makabi" Kraków. O prestiżu drużyny Hakoahu w Bielsku oraz znaczeniu i stopniu popularności sportu pływackiego w mieście może świadczyć liczba przybyłych na zorganizowany turniej widzów, wynosząca ponad 2 tys., co przy 22 tysiącach mieszkańców było liczbą znaczną49. Także w jubileuszowym roku kolejna zawodniczka niebiesko- białych z Bielska sięgnęła po tytuł Mistrza Polski. Na mistrzostwach Polski w Poznaniu Róża Mehler zdobyła pierwsze miejsce na dystansie ponad 5 km broniąc tego tytułu w roku następnym w Gdyni.

Lata 30. to okres, w którym pływacy święcili największe sukcesy. Zawdzięczali je nie tylko gruntownej pracy zawodników i trenerów, ale i zrozumieniu roli, jaką jest praca z dziećmi. W roku 1930 rozpoczęto na szeroką skalę naukę pływania obejmującą dzieci w wieku od lat 6 do 10. Zainteresowanie było olbrzymie, a na kursy pływania prowadzone przez będącego jednocześnie trenerem Krobera uczęszczało w roku 1931 aż 70 dzieci, tak więc inicjatywa klubu znalazła szeroki oddźwięk wśród bielskich Żydów50. Efekt pracy z młodzieżą był widoczny już w roku 1932, kiedy to Ernest Pollak został podwójnym mistrzem Polski w pływaniu na wznak na dystansie 100 i 200 metrów a Lisa Reicher zdobyła Puchar w pływaniu dla pań51.

W roku 1934 drużyna piłki wodnej odnosząc zwycięstwo w rozgrywkach okręgu śląskiego i pokonując drużynę z Warszawy " Delfin" 3:2 zdołała się zakwalifikować i zająć wysoką pozycję w lidze państwowej. W roku następnym kierownictwo sekcji stanęło wobec bardzo istotnego problemu. W Bielsku nie istniała kryta pływalnia, więc treningi mogły odbywać się jedynie latem na kąpielisku w Cygańskim Lesie. W roku 1935 pływalnia ta została jednak zamknięta, przez co pozbawiono sekcję miejsca do prowadzenia ćwiczeń nawet latem. Sytuację uratowało założenie obozu w Andrychowie52, gdzie właśnie oddano do użytku nowy basen. Mimo tych niesprzyjających okoliczności zawodnicy Hakoahu wzięli udział w kolejnych mistrzostwach Polski rozgrywających się w Warszawie. W zawodach tych brało udział 154 zawodników reprezentujących 23 kluby pływackie, a nie posiadający nawet własnej pływalni "Hakoah" zdobył zaszczytny tytuł klubowego wicemistrza Polski, zaś objawieniem była młodziutka, bo 12-letnia Traude Dawidowicz. W pływaniu w stylu dowolnym dla pań na dystansie 100 metrów pokonała ona dzierżącą od 3 lat tytuł mistrzowski zawodniczkę z Warszawy Morawską. Trzecią pozycję zajęła także reprezentantka Bielska Pastor. Kolejna zawodniczka z Hakoahu, Kandl zdobyła dwa tytuły wicemistrzowskie: na dystansie 100 i 200 metrów w pływaniu stylem grzbietowym. W pływaniu na 400 metrów stylem dowolnym zwyciężyła Kandl, drugie miejsce zajęła dotychczasowa mistrzyni Morawska. Sukcesy odniosły także bielskie pływaczki w biegach sztafetowych. W konkurencji 4x100 m stylem dowolnym uzyskały one rekordowy czas 6,20,2 (poprzedni rekord wynosił 6,23,8 i należał do E.K.S). Także w biegu sztafetowym 3x100 m, w którym brały udział Kandl, Pastor oraz Dawidowicz udało się pływaczkom niebiesko- białych wywalczyć pierwszą pozycję, ustanawiając przy tym nowy rekord Polski - 4,53,4 (poprzedni wynosił 4,56,8). Gorzej wypadli startujący w zawodach panowie. W reprezentacji znaleźli się Frischler, Feureisen, Pollak oraz Wiener. W stylu grzbietowym na 100 m drugą pozycję zajął Frischler, a kontuzjowanemu Pollakowi nie udało się obronić zdobytego w roku poprzednim tytułu mistrzowskiego. Końcowe wyniki turnieju przedstawiały się następująco:
  1. E.K.S Katowice - 162 pkt
  2. Hakoah Bielsko - 115 pkt
  3. Gieschewald - 109 pkt
  4. AZS Warszawa - 89 pkt
  5. Legia Warszawa - 83 pkt
Tak duży sukces bielskiego Hakoahu odbił się szerokim echem nie tylko w kraju, ale i za granicą- wśród napływających listów gratulacyjnych znalazł się list od mistrza Czech "Hagiboru" Praga. Były prezydent Wszechświatowego Zrzeszenia Makabi w Polsce Marceli Minc pisał: "Pomimo że wierzyłem w Waszą energię, nie mogłem przewidzieć, że wasz tak znakomity sukces nastąpi tak szybko. Antysemityczni komentatorzy wewnątrz kraju jak i za granicą. z wściekłością musieli to "żydowskie święto" odnotować."53 W następnym roku pływacy musieli kontynuować dojazdy do Andrychowa, co jednak z znaczny sposób zaczęło naruszać fundusze klubu. Na kolejnych mistrzostwach Polski rozgrywanych tym razem w Ciechocinku, "Hakoah" zajął 4 pozycję, ustalając nowy rekord Polski w sztafecie dla pań 3x100 m54. Sytuacja uległą diametralnej zmianie w sierpniu 1936 roku, kiedy to oddano do użytku nową pływalnie w Bielsku. Budowa powstała z inicjatywy wielkiego miłośnika sportu burmistrza Wiktora Przybyły, a na uroczystości otwarcia pojawił się wojewoda śląski Michał Grażyński. Rozegrano mecz waterpolowy o mistrzostwo ligi, w którym zawodnikom Hakoahu udało się pokonać drużynę Legii Warszawa 4:0 55.

Mając już zapewnione doskonałe miejsce do prowadzenia ćwiczeń zawodnicy mogli udowodnić swoją wysoką formę podczas zorganizowanych na nowej pływalni zawodów, w których wzięła udział drużyna olimpijska z USA. Dawidowicz udało się pokonać o 2 sekundy, z wynikiem 1,17,4 na dystansie 100 m stylem dowolnym ustanowiony jeszcze w 1932 roku przez Kratochwil rekord Polski. "Hakoah" kończył sezon posiadając 5 rekordów Polski i zajmując wśród 124 klubów pływackich 4 pozycję56.

Kolejny sukces nastąpił już wkrótce, gdyż na halowych mistrzostwach pływackich rozgrywanych w dniach 6-7 marca 1937 roku we Lwowie drużyna biało- niebieskich wywalczyła tytuł Mistrza Polski, uzyskując 110 punktów57. Trenowaniem drużyny zajmował się Helmut Beck, reprezentant wiedeńskiego Hakoahu. W grudniu doszło do zmiany na stanowisku kierownika sekcji. Fritza Lernera, założyciela sekcji i aż do tego roku jej jedynego kierownika zastąpił Erwin Korn. W dowód uznania dla działalności PZP powierzył także Hakoahowi zorganizowanie Mistrzostw Pływackich w Bielsku58.

W roku 1938 pracę trenerską z zawodnikami rozpoczął Węgier Walter Jucker, odnosząc na tym polu duże sukcesy. W rozgrywkach o puchar Prezydenta RP po czterech latach zmagań klub "Hakoah" zajmował 4 miejsce z 370 punktami (miejsce 1 obejmował E.K.S. ze 810 punktami). Na zatwierdzonej przez PZN w listopadzie 1938 roku liście nowych rekordów do nibiesko-białych należały następujące:
  • 50 m stylem dowolnym - Dawidowicz
  • 100 m stylem dowolnym - Dawidowicz
  • 500 m stylem dowolnym - Pastor
  • 1000 m stylem dowolnym - Mehler
  • 1500 m stylem dowolnym - Mehler
  • 3000 m stylem dowolnym - Mehler
  • 4x100 m - sztafeta "Hakoah"59.
Pomimo tego, że z powodu braku krytej hali nie można było ćwiczyć zimą, doskonała forma zawodników utrzymywała się dalej. Na zorganizowanych w Warszawie w dniach 18,19 marca 1939 roku Zimowych Mistrzostwach Pływackich Polski w skład drużyny Hakoahu wchodziły czołowe zawodniczki: Seliger, Sauberman, Kandl, Pastor oraz Dawidowicz, zajmując 3 pierwsze, 3 drugie oraz 2 trzecie miejsca i uzyskując ogólną liczbę 95 punktów zapewniły tytuł wicemistrza dla swojego klubu. Pierwsze miejsce zajął E.K.S, uzyskując 131 punktów60. Natomiast w ogłoszonej przez prasę śląską w styczniu 1939 roku klasyfikacji najlepszych sportowców za rok 1938 Dawidowicz zajęła trzecią pozycję61.

Doskonałe warunki panujące na bielskim basenie doceniono w roku 1939 po raz kolejny, organizując na tym obiekcie Mistrzostwa Śląska a wkrótce potem Mistrzostwa Polski. Na Mistrzostwach Śląska gospodarze zajęli z liczbą 375 punktów 3 pozycję, ulegając drużynom E.KS. (390 pkt) i Dąb Katowice (588 pkt)62. Natomiast Mistrzostwa upłynęły całkowicie pod znakiem Hakoahu, który zdobył zasłużenie tytuł Mistrza Polski w pływaniu. Zawody odbyły się w dniach 15-17 lipca 1939 roku i bielska drużyna była jedyną drużyną żydowską biorącą udział w tych Mistrzostwach. Oto jak przedstawiały się wyniki bielskich zawodników:
  • 1. miejsce sztafety 4x100 m stylem dowolnym (Zauberman, Kandl, Pastor, Dawidowicz) i nowy rekord Polski- 5,47,7;
  • 1. miejsce sztafety 3x100 m stylem dowolnym (Seliger, Kandl, Dawidowicz) z wynikiem 4,37,2;
  • Kandl: 2 złote medale w pływaniu stylem klasycznym na 100 i 200 m w czasie 1,38,3 i 3,36,6;
  • Dawidowicz: 3 srebrne medale w pływaniu stylem klasycznym na 100 i 400m oraz w pływaniu na wznak na dystansie 100 m;
  • Goldman: srebrny medal w pływaniu stylem klasycznym na 100 m.
Punktacja końcowa:
  1. "Hakoah" 155
  2. Dąb Katowice 139
  3. AZS Warszawa 118
Oprócz tytułu Mistrza Polski przypadła także biało-niebieskim nagroda przechodnia Magistratu Miasta Bielska oraz Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego63.

Potwierdzeniem klasy nowego Mistrza Polski były ostatnie zawody, jakie rozegrano na bielskim basenie przed wybuchem II Wojny Światowej. W dniu 6 sierpnia 1939 roku pierwsze miejsce na dystansie 100 m zajęła Dawidowicz, a drużyna waterpola wystąpiła przeciw kombinowanej drużynie BBTS/Pogoń Katowice/Zaolzie wygrywając 8:064.

Wysokie umiejętności bielskich zawodników doceniono powołując ich w skład reprezentacji Polski. Barwy biało-czerwone w meczach z Belgią, Jugosławią i Czechosłowacją reprezentowali początkiem lat 30-tych Liza Reicher, Artur Braciejowski i Marcin Lewinger. W roku 1933 bielscy pływacy, Liza Reicher, Ernest Pollak oraz Norbert Selinger weszli w skład 70-osobowej reprezentacji polskich Żydów biorąc udział w I Makkabiadzie65 odbywającej się w Tel- Avivie. Także na kolejnej, odbywającej się w 1935 kroku Makkabiadzie znaleźli się bielszczanie: Kandl, Berek, Dawidowicz, Pastor66.

Warto zacytować słowa byłej Mistrzyni Polski, Traudy Dawidowicz, które oddają nastrój i ukazują nam podejście do sportu, jakie w okresie działalności Hakoahu panowały w Bielsku:

"...Jak odbywały się zawody przychodziły babcie, ciocie, całe rodziny i każdy to poważał. To była jak duża familia, bo ojcowie i babcie i wszyscy brali w tym udział i zapraszali innych ludzi. To była wielka rodzina. Bo byli też tacy, którym się gorzej powodziło, np. młodzieży. Ich za darmo zabierano na różne wyjazdy, albo dawano w klubie jakieś drobne funkcje. Pamiętam Jukiersa, on był taki biedny chłopak, ale on wszędzie z nami jeździł i pomagał to tu i tam. Bo widziano, z jakim entuzjazmem wszystko robił, więc zawsze się znalazł ktoś, kto go zabrał. To był dla nas naprawdę piękny czas, mieliśmy naprawdę piękną młodość. Miasto było nieduże, nie było problemu z wyjściem na trening, nie trzeba było uważać."67

Sekcja tenisa

Sekcja tenisa ziemnego Klubu Sportowego "Hakoah" została powołana do życia w roku 1922, początkowo działając pod nazwą sekcji lawn-tenisowej. Ćwiczenia odbywały się na oddanym do użytku w 1921 roku boisku "Hakoahu", gdzie dla potrzeb sekcji wybudowano trzy korty tenisowe. Pierwszym kierownikiem został Feldschareck68. Do roku 1929 sekcja wchodziła w skład okręgu śląsko- krakowskiego a następnie do powołanego Zrzeszenia Śląskich Towarzystw Tenisowych, przekształconego wkrótce w Śląski Okręg Tenisowy69. Podobnie jak w przypadku sekcji piłkarskiej zagrożeniem dla istnienia był wylew rzeki Białki w roku 1925, tenisistom udało się jednak uratować korty tak, że w przeciwieństwie do piłkarzy, którym woda zniszczyła boisko mogli oni kontynuować treningi. Wobec wzrastającego zainteresowania wśród mieszkańców Bielska białym sportem70 i umożliwienia wszystkim chętnym odbywania treningów pojawiła się potrzeba zwiększenienia liczby kortów. W roku 1928 kierownictwo sekcji, któremu przewodniczył Oskar Deutsch postanowiło wybudować dwa nowe korty a także wykopać w bezpośrednim sąsiedztwie studnię71. W roku 1930 oddano także do użytku tenisistów oddzielną szatnię. Dotychczas korzystali oni z szatni piłkarzy, która jednak była zbyt mała by mogło z niej korzystać aż dwie sekcje72.

Podczas obchodów XX- lecia klubu w 1932 roku sekcja tenisa zorganizowała zawody, w których wzięli udział zawodnicy o międzynarodowej sławie: Dubieńska, Volkmer, Hecht, Vodicka, Horaina oraz Leibling. Czołową zawodniczką klubu była wówczas Herta Bendec, która na mistrzostwach Bielska zdobyła dwa tytuły mistrzowskie: w grze pojedynczej oraz w grze mieszanej, występując razem z klubowym partnerem Seifertem. W tym samym jeszcze roku Bendec zdobyła na Mistrzostwach Klubów Żydowskich w Polsce tytuł wicemistrzyni73. Oprócz Bendec do czołowych zawodników "Hakoahu" należeli wówczas: Winkler, Seifert, Tonello, Bruckner oraz Kate Haber. Rok 1934 należał do bardzo udanych dla klubu. Doceniając pracę bielskich działaczy Światowy Związek Makabi w Polsce powierzył klubowi sportowemu "Hakoah" organizację żydowskich Mistrzostw Polski w tenisie. Odbyły się one w dniach 31 sierpnia- 02 września na kortach "Hakoahu". Kierownictwu sekcji udało się na zawody pozyskać Wittmana74 oraz mistrzynię Polski Jadwigę Jędrzejowską75. W rozegranych zawodach mistrzowski tytuł i puchar "Haszacharu"76 w grze pojedynczej zdobyła Haber, natomiast pierwsze miejsce w grze mieszanej zajęła także para "Hakoahu": Bendec- Altschuller. Ponadto w 1934 udało się tenisistom zdobyć tytuł mistrza grupy "B" i awansować do śląskiej ekstra-klasy77. Kolejnym sukcesem było wywalczenie przez Haber pierwszego miejsca w Ogólnopolskim Turnieju Juniorów w Łodzi w roku 193678.

Dużą uwagę zwracało kierownictwo sekcji na kształcenie nowego pokolenia tenisistów. Na zorganizowanych z okazji mistrzostw wewnątrzklubowych w roku 1936 turnieju dla dzieci w wieku 12-16 lat brało udział 20 młodych tenisistów. Same zaś mistrzostwa wygrał w kategorii męskiej Richter, pokonując nowego, dobrze się zapowiadającego zawodnika Hoffmana. Wśród pań najlepszą była Haber przed Bruckner79.


Przypisy


  1. Księga Pamiątkowa Klubu Sportowego "Hakoah" Bielsko 1912- 1939, Bielsko 1937, s.1.
  2. W. Jaworski, Ludność żydowska w województwie śląskim w latach 1922- 1939, Katowice 1997, s. 143.
  3. Tradycyjnie przyjęte kolory syjonistów. Po utworzeniu w 1948 roku państwa Izrael weszły w skład flagi państwowej.
  4. Księga Pamiątkowa...jw. s. 6.
  5. Tamże s. 6
  6. Tamże s. 12
  7. O poszczególnych sekcjach KS "Hakoah" w dalszej części pracy
  8. APK, zespół: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Urząd Spraw Wewnętrznych sygn. Nr 801/I
  9. Księga Pamiątkowa...jw. s. 13.
  10. Tamże s.14.
  11. W. Jaworski: op. cit. s. 143.
  12. Jüdisches Volksblatt (dalej JV) 1932, nr 27, s. 5.
  13. JV 1932, nr 24, s.5.
  14. JV 1932, nr 27, s.5.
  15. APK, zespół: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Urząd Spraw Wewnętrznych, sygn. 801/I
  16. Tygodnik Żydowski (dalej TŻ ) 1936, nr 7, s.4.
  17. JV 1936, nr 48, s. 4.
  18. TŻ1937, nr 26, s..3.
  19. TŻ 1938, nr 41, s.4.
  20. W roku 1939 wynosiła ona 1 złoty
  21. TŻ 1939 nr 11, s. 6.
  22. Wspomnienia Traude Fuchs ( Dawidowicz) [w:] Żydzi w Bielsku, Białej i okolicy. Red. J. Polak, J. Spyra, Bielsko- Biała 1996, s.151.
  23. APBB, zespół: Akta Miasta Bielska, sygn. 909.
  24. TŻ 1939, nr21, s.4.
  25. APK, zespół: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Urząd Spraw Wewnętrznych sygn. 801/ I
  26. APK jak wyżej
  27. APK, zespół: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, Urząd Spraw Wewnętrznych sygn. 801/I
  28. M. Szymkowiak, Fenomen Futbolu. [w:] Polski Związek Piłki Nożnej. Zarys historii 1919- 1994. Red W. Motoczyński, Warszawa 1994, s. 15.
  29. Księga Pamiątkowa...jw. s.1.
  30. Tamże s.12.
  31. Tamże s. 13.
  32. Tamże
  33. M. Szymkowiak: op. cit. s. 25.
  34. Księga Pamiątkowa...jw. s. 15.
  35. Tamże s. 15.
  36. H. Rechowicz, Polska kultura fizyczna na Śląsku Górnym i Cieszyńskim do 1939 roku, Katowice 1991, s. 89.
  37. M. Szymkowiak: op. cit. s. 43.
  38. Księga Pamiątkowa...jw. s. 15.
  39. JV 1932, nr 52, s.4.
  40. TŻ 1934, nr 50, s.4. Do "A" klasy wchodziły wówczas drużyny: Hakoah Bielsko, Biała Lipnik, R.K.S. Czechowice, Beskid Andrychów, Czarni Żywiec, Soła Żywiec, D.F.C. Sturm oraz Grażyna Dziedzice.
  41. TŻ 1939, nr 11, s. 6.
  42. TŻ 1939 nr 20, s. 6.
  43. TŻ 1936, nr 48, s.4.
  44. JV 1932, nr 24, s. 5.
  45. Jutrzenka- późniejsza drużyna Makabi Kraków, A.Z.S.- Akademickie Zrzeszenie Sportowe, E.K.S.- Erster Kattowitzer Schwimverein (Katowickie Towarzystwo Pływackie)
  46. Księga Pamiątkowa...jw. s. 17.
  47. Tamże s. 18.
  48. TŻ 1936, nr 39, s.6.
  49. Księga Pamiątkowa...jw. s. 19.
  50. Tamże
  51. JV 1932, nr 52, s.4.
  52. Andrychów jest oddalony od Bielska ok. 30 km
  53. TŻ 1935, nr 31, s. 5.
  54. Księga Pamiątkowa...jw. s.21.
  55. Tamże s. 22.
  56. TŻ 1936, nr 48, s. 4.
  57. TŻ 1937, nr 11, s. 5.
  58. Księga Pamiątkowa...jw. s. 22.
  59. TŻ 1938, nr 38, s.4.
  60. TŻ 1939, nr 12, s.6.
  61. H. Rechowicz: op. cit. s. 87.
  62. TŻ 1939, nr 25, s. 4.
  63. TŻ 1939, nr 27, s.4.
  64. TŻ 1939, nr 29, s.4.
  65. Żydowskie Igrzyska Sportowe
  66. TŻ 1935, nr 12, s.1.
  67. Wspomnienia Traude Fuchs (Dawidowicz)...jw. s. 150.
  68. Księga Pamiątkowa...jw. s. 23.
  69. H. Rechowicz: op. cit. s. 98.
  70. Tenisem ziemnym
  71. Kort tenisowy, z racji swojej sypkiej nawierzchni musiał być polewany wodą, co miało zapobiec powstawaniu kurzu
  72. Księga Pamiątkowa...jw. s. 24.
  73. JV 1932, nr 52, s. 4.
  74. Wittmann w 1934 reprezentował Polskę w Pucharze Davisa
  75. TŻ 1934, nr 31- 32, s.6. Jędrzejowska- Galert Jadwiga (1912-1980) w latach 1927-1967 zdobyła 65 tytułów mistrzyni Polski i 28 międzynarodowych. Czołowa tenisistka świata 2 poł. lat 30-ych.
  76. Związek Syjonistyczny "Haszachar".
  77. Księga Pamiątkowa...jw. s. 26.
  78. TŻ 1936, nr 48, s.4.
  79. Księga Pamiątkowa...jw. s. 26.

menuna początekklhakaoah.rtf - 80 kB
Stowarzyszenie OLSZÓWKA  -  al. Armii Krajowej 141/55  -  43-300 Bielsko-Biała
tel. 0..33 816 11 96  -  e-mail : olszowka@free.ngo.pl  jacek@olszowka.most.org.pl