POLSKA 1944-1947   WYPĘDZENI   SPRAWOZDANIE


menuspraw.rtf - 52 kB
SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI MIĘDZYRESORTOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH W ROKU 2000

Międzyresortowy Zespół ds. Mniejszości Narodowych został powołany Zarządzeniem nr 49 Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 1997 roku, zastępując oraz przejmując sprawy prowadzone przez Komisję do Spraw Mniejszości Narodowych, powołaną Uchwałą nr 142 Rady Ministrów z dnia 7 września 1990 roku.

Wiodącą rolę w pracach Zespołu odgrywa Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji - przewodniczącym jest Podsekretarz Stanu w tym ministerstwie, a sekretarzem pracownik ministerstwa. Także obsługa Zespołu została powierzona MSWiA. Obecnie zapewnia ją Wydział ds. Mniejszości Narodowych powołany 26 stycznia 2000r. w strukturze Departamentu Obywatelstwa MSWiA. Zgodnie z Zarządzeniem z 20 czerwca 1997 r. wiceprzewodniczącym Zespołu jest Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a członkami przedstawiciele ministrów Edukacji Narodowej, Sprawiedliwości i Spraw Zagranicznych oraz Głównego Urzędu Statystycznego i Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Zarządzeniem nr 28 Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 maja 2000 r. skład Zespołu został poszerzony o przedstawicieli ministrów Finansów oraz Pracy i Polityki Społecznej.

Zespół jest kolegialnym organem opiniodawczo - doradczym Prezesa Rady Ministrów w zakresie wypracowania i koordynacji polityki Rządu wobec mniejszości narodowych. Do jego zadań należy między innymi:
  1. opracowywanie projektów działań Rządu zmierzających do tworzenia sprzyjających warunków dla mniejszości narodowych;
  2. koordynacja działań administracji rządowej, realizującej zadania na rzecz mniejszości narodowych;
  3. dokonywanie ocen i formułowanie propozycji w zakresie realizacji praw i potrzeb mniejszości narodowych;
  4. przeciwdziałanie naruszaniu praw mniejszości narodowych;
  5. inicjowanie działań na rzecz popularyzacji wiedzy o mniejszościach narodowych oraz ich kulturze a także badań nad sytuacją mniejszości narodowych.


W okresie od marca 1997 roku do stycznia 1999 roku odbyło się siedem posiedzeń Zespołu. Najważniejsze sprawy dyskutowane w ich trakcie to:
  1. budowa pomnika ofiar obozu w Jaworznie;
  2. narodowy spis powszechny w 2001 roku;
  3. Centrum Kultury Ukraińskiej;
  4. położenie mniejszości niemieckiej w dawnym województwie opolskim;
  5. sytuacja mniejszości romskiej;
  6. upamiętnienia ukraińskie w Polsce;
  7. sytuacja mniejszości narodowych w dziedzinie oświaty po reformie samorządowej.


Poważne zadania, przed jakimi stanął Zespół w omawianym okresie, wiązały się z koniecznością wypracowanie stanowiska Rządu wobec projektu ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych w RP oraz ratyfikacji Konwencji ramowej Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych, podpisanej przez RP 1 lutego 1995 r.

15 lutego 2000 roku Przewodniczący Zespołu Piotr Stachańczyk, Podsekretarz Stanu w MSWiA, zapoznał Komisję Mniejszości Narodowych i Etnicznych Sejmu RP z planem na rok 2000. Obecnie Zespół funkcjonuje w następującym składzie:

Przewodniczący:
  • Piotr Stachańczyk, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji


Wiceprzewodniczący:
  • Stanisław Żurowski, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego


Członkowie:
  • Andrzej Przewoźnik, Sekretarz Generalny Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa,
  • Edward Janiszewski, Dyrektor Departamentu Kształcenia i Wychowania w Ministerstwie Edukacji Narodowej,
  • Wojciech Tyciński, Dyrektor Departamentu Polonii w Ministerstwie Spraw Zagranicznych,
  • Lucyna Nowak, Dyrektor Departamentu Badań Demograficznych w Głównym Urzędzie Statystycznym,
  • Grażyna Żywiecka, Zastępca Dyrektora Departamentu Finansowania Bezpieczeństwa Państwa w Ministerstwie Finansów,
  • Dorota Maciaś, Główny Specjalista Departamentu Polityki Rynku Pracy w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej,
  • Adam Burkiewicz, Naczelnik Wydziału IV Departamentu Prawnego w Ministerstwie Sprawiedliwości.


Sekretarz Zespołu:
  • Dobiesław Rzemieniewski, Naczelnik Wydziału ds. Mniejszości Narodowych Departamentu Obywatelstwa w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji


Pierwsze po dłuższej przerwie - VIII posiedzenie Zespołu poświecono sytuacji mniejszości romskiej. W trakcie spotkania, które odbyło się 1 marca 2000 r., jego uczestnicy zgodnie uznali, że z uwagi na szczególnie trudną sytuację Romów w południowej Polsce niezbędne jest stworzenie rządowego programu na rzecz społeczności romskiej w województwie małopolskim. Niezwłocznie podjęto prace zmierzające do wypracowania takiego dokumentu. Na wniosek Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, które jest koordynatorem programu, zainteresowane jego stworzeniem instytucje i organizacje (rządowe, samorządowe i pozarządowe) przekazały do MSWiA materiały oraz sugestie pomocne w przygotowaniu dokumentu.

Najważniejszą rolę w zebraniu materiałów niezbędnych do opracowania programu odegrały samorządy gminne województwa małopolskiego. W przygotowaniu programu uczestniczą także:
  • organizacje romskie (udział społeczności romskiej w tworzeniu i realizacji programu jest jednym z podstawowych warunków jego powodzenia),
  • kuratorium małopolskie,
  • powiatowe urzędy pracy,
  • organizacje pozarządowe.


Przy tworzeniu programu zaangażowani są, powołani w pierwszej połowie bieżącego roku, pełnomocnicy ds. romskich, działający w strukturach samorządowych (Nowego Sącza oraz starostwa nowosądeckiego) a także pełnomocnicy wyłonieni przez lokalne społeczności romskie.

Kolejnym krokiem mającym pomóc w wypracowaniu programu była kilkudniowa wizyta studyjna w województwie małopolskim zorganizowana w czerwcu 2000 r. W jej trakcie pracownicy Departamentu Obywatelstwa MSWiA na miejscu zapoznali się z sytuacją Romów.

Na podstawie zebranych materiałów w Wydziale ds. Mniejszości Narodowych Departamentu Obywatelstwa MSWiA przygotowany został projekt pilotażowego programu rządowego na rzecz społeczności romskiej w województwie małopolskim na lata 2001-2003. Zakończono już uzgodnienia międzyresortowe i spodziewamy się, że w najbliższych dniach projekt programu trafi pod obrady Komitetu Społecznego Rady Ministrów, a następnie Rządu. Intencją twórców programu jest wprowadzanie go w życie od 2001 roku. Projekt programu zawiera informacje na temat kosztów, jakie pociągnie za sobą jego realizacja i proponuje instytucje, które będą go współfinansowały. Zaproponowano, aby program był finansowany ze środków:
  • rządowych (w projekcie budżetu na rok 2001 przewidziano rezerwę celową na rzecz programu, w wysokości 1mln PLN),
  • samorządów terytorialnych,
  • organizacji pozarządowych,
  • europejskich funduszy pomocowych.


W celu zapewnienia ciągłości finansowania programu, został on zaplanowany na trzy lata. Program obejmuje sprawy edukacji, zdrowia, walki z bezrobociem, pomocy społecznej, budownictwa, bezpieczeństwa, kultury romskiej, wiedzy o Romach w społeczeństwie polskim oraz wiedzy o reformach dokonujących się w Polsce wśród Romów.

Zasadniczym celem programu jest doprowadzenie do pełnego uczestnictwa Romów zamieszkujących tereny województwa małopolskiego w życiu społeczeństwa obywatelskiego i zniwelowanie różnic dzielących tę grupę od reszty społeczeństwa. Szczególnie istotne jest doprowadzenie do wyrównania poziomów w takich dziedzinach jak: edukacja, zatrudnienie, zdrowie, higiena, warunki lokalowe, umiejętność funkcjonowania w społeczeństwie obywatelskim. Założeniem programu jest wypracowanie mechanizmów, które pozwoliłyby na osiągnięcie nakreślonych wyżej celów.

Program ma charakter pilotażowy. W miarę wprowadzania go w życie i zdobywania niezbędnych doświadczeń jego poszczególne elementy (zwłaszcza z zakresu edukacji) powinny być wykorzystywane także w innych regionach Polski. Założono, że program powinien mieć charakter długofalowy (minimum kilkanaście lat).

W realizacji programu powinni uczestniczyć, poza instytucjami rządowymi:
  • przedstawiciele społeczności romskiej;
  • samorządy terytorialne (podstawowymi jednostkami, na których opiera się program są gminy);
  • organizacje pozarządowe, którym bliskie są problemy społeczności romskiej.


Sprawy związane z rządowym programem na rzecz społeczności romskiej w województwie małopolskim omawiano także w trakcie IX i X posiedzenia Zespołu.

W trakcie IX posiedzeniu Zespołu, które odbyło się 13 kwietnia 2000 r. dyskutowano nad wypracowaniem jednolitych zasad organizacyjnych współpracy administracji rządowej z mniejszościami narodowymi w województwach. W ramach administracji rządowej do niedawna jedynie w województwie opolskim istniało wyodrębnione stanowisko do spraw mniejszości narodowych (doradca wojewody).

W tej sytuacji uczestnicy IX posiedzenia Międzyresortowego Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych zgodnie uznali, że w poszczególnych urzędach wojewódzkich powinny zostać wyznaczone odrębne stanowiska, w ramach których prowadzone będą sprawy mniejszości narodowych. Argumentem potwierdzającym potrzebę zwiększenia aktywności administracji rządowej w sprawach mniejszości narodowych jest m.in. wzrastające zainteresowanie tą problematyką w Europie, zarówno w ramach instytucji ogólnoeuropejskich (Unii Europejskiej, Rady Europy, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie), jak i regionalnych (Rady Państw Morza Bałtyckiego, Grupy Wyszehradzkiej). Dodatkowe zadania dla rządu wiązać się będą z wprowadzeniem w życie Konwencji ramowej Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych, ratyfikowanej przez Prezydenta RP 10 listopada 2000 r. W wyniku posiedzenia Zespołu wspólne pisma zalecające powołanie pełnomocników ds. mniejszości narodowych wystosowali do dziewięciu wojewodów przewodniczący dwóch zespołów międzyresortowych: do Spraw Mniejszości Narodowych oraz do Spraw Wdrożenia Reformy Administracji Publicznej. Bezpośrednim efektem posiedzenia Zespołu było utworzenie stanowisk doradców bądź pełnomocników wojewodów do spraw mniejszości narodowych albo też wyznaczenie pracowników Urzędów Wojewódzkich odpowiedzialnych za tę problematykę. Obecnie stanowiska takie lub osoby powołano już w województwach: pomorskim, podlaskim, lubelskim, podkarpackim, małopolskim i opolskim. Ponadto w województwie warmińsko-mazurskim działa pełnomocnik Marszałka Sejmiku Wojewódzkiego ds. mniejszości narodowych.

W trakcie X posiedzenia Zespołu, które odbyło się 15 czerwca 2000 r. dyskutowano miedzy innymi o udziale przedstawicieli Zespołu w międzynarodowych konferencjach poświeconych mniejszościom narodowym. Od 1974 roku Rada Europy organizuje spotkania rządowych biur do spraw mniejszości narodowych, stanowiące forum wymiany doświadczeń instytucji rządowych, odpowiedzialnych za tę problematykę. Przedstawiciele Zespołu uczestniczyli w trzech spośród nich: w Skopje (w 1997 r.), Strasbourgu (w 1999 r.) i Jurmale (w 2000 r.).

W VII Spotkaniu Biur do Spraw Mniejszości Narodowych, które odbyło się w dniach 12-13 czerwca 2000 r. w Jurmale na Łotwie uczestniczył Dobiesław Rzemieniewski, sekretarz Zespołu. Spotkanie stanowiło podsumowanie programów, dotyczących mniejszości narodowych, przeprowadzonych w latach dziewięćdziesiątych. W trakcie spotkania ustalono, że podstawą przyszłych spotkań oraz kolejnych programów, będzie Konwencja Ramowa Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych. Obecni w Jurmale przedstawiciele Rady Europy i Komisji Europejskiej zapewnili, że obie instytucje bardzo poważnie traktują zapisy Konwencji i będą się uważnie przyglądały realizacji zawartych w niej zasad przez poszczególne kraje. Przewidziane są także wizyty studyjne, zwłaszcza w tych państwach, które niedawno ratyfikowały Konwencję. Na pytania dotyczące wpływu respektowania zapisów Konwencji na członkostwo w Unii Europejskiej przedstawiciel Komisji Europejskiej odpowiedział, że instytucja ta będzie uważnie obserwowała postępy, jakie dokonują się w dziedzinie przestrzegania praw mniejszości narodowych w państwach aplikujących. Poważna część dyskusji w Jurmale poświęcona była problemom Romów oraz programom rządowym i lokalnym na rzecz poprawy ich sytuacji (niemal we wszystkich państwach Europy Środkowo-Wschodniej istnieją specjalne programy, częściowo finansowane z europejskich funduszy pomocowych).

Na X posiedzeniu Zespołu omawiano także sprawy związane z planowaną na 23-24 października 2000 roku konferencją "Status mniejszości narodowych w Polsce na tle rozwiązań europejskich", organizowaną przez Komisję Mniejszości Narodowych i Etnicznych Sejmu RP przy współudziale MSWiA oraz Rady Europy.

Konferencja była skierowana do przedstawicieli administracji rządowej, posłów oraz reprezentantów mniejszości narodowych. Udział w niej wzięli eksperci Rady Europy oraz przedstawiciele administracji rządowych Austrii, Finlandii, Niemiec i Rumunii. Problematyka poruszana w czasie konferencji obejmowała:
  • doświadczenia związane z wprowadzeniem w życie Konwencji Ramowej w wybranych krajach - problemy organizacyjne, instytucjonalne oraz legislacyjne związane z koniecznością dostosowania prawa do wymogów Konwencji.
  • realizację praw językowych mniejszości narodowych w zakresie nazw topograficznych, posługiwania się językiem mniejszości narodowych przed urzędami, a także zgody politycznej i akceptacji społecznej związanej z wprowadzeniem przepisów regulujących prawa językowe mniejszości.
  • uregulowania prawne dotyczące mniejszości narodowych w Polsce - wystąpienia przedstawicieli administracji rządowej oraz przedstawicieli mniejszości.


XI posiedzenie Zespołu, które odbyło się 28 września 2000 r., poświęcone zostało sytuacji prawnej po ratyfikacji przez Polskę Konwencji ramowej Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych. 27 kwietnia 2000 roku Prezydent RP został upoważniony przez Sejm RP do ratyfikacji tej Konwencji, a 10 listopada 2000 r podpisał dokument ratyfikacyjny.

W trakcie posiedzenia przedstawiono listę najważniejszych zasad uwzględnionych w Konwencji, które nie znajdują pełnego odzwierciedlenia na gruncie prawa polskiego. Są to: swoboda decydowania o przynależności do mniejszości; zakaz działań asymilacyjnych ze strony państwa; używanie języka mniejszości prywatnie i publicznie oraz przed urzędami; prawo do używania imienia i nazwiska w brzmieniu języka ojczystego; prawo do umieszczania napisów o charakterze prywatnym w języku mniejszości; prawo do umieszczania w języku mniejszości tradycyjnych nazw lokalnych, nazw ulic i innych oznakowań topograficznych o charakterze publicznym; zobowiązanie do powstrzymania się od działań zmieniających proporcje narodowościowe w rejonach zamieszkałych przez mniejszości. W toku dyskusji uznano, że istnieje potrzeba dostosowania prawodawstwa polskiego do zapisanych w Konwencji zasad.

Omówiono kwestie związane z realizacją postanowień Konwencji. Nadzór nad realizacją jej postanowień sprawuje Komitet Ministrów Rady Europy. W ciągu roku od wejścia w Polsce w życie Konwencji kraj nasz będzie zobowiązany do przekazania Sekretarzowi Generalnemu Rady Europy raportu o działaniach podjętych w celu wprowadzenia w życie zapisanych w Konwencji zasad. Pomocą w ocenie raportu służy Komitetowi Ministrów Komitet Doradczy, do którego raport trafi w pierwszej kolejności. Członkami Komitetu Doradczego są uznani eksperci w zakresie ochrony mniejszości narodowych. Podkreślono, że byłoby bardzo pożądane gdyby projekt raportu trafił również do organizacji pozarządowych.

Uznano za celowe przygotowanie wstępnej wersji raportu, która zostanie rozesłana do ministerstw i organizacji pozarządowych, aby zebrać ich uwagi. Za niezbędne uznano także przygotowanie ekspertyzy na temat formy i treści sprawozdania z realizacji postanowień Konwencji. Ekspertyza taka została przygotowana na zlecenie MSWiA i przesłana wszystkim uczestnikom posiedzenia Zespołu.

Na kolejnym XII posiedzeniu Zespołu w dniu 6 listopada 2000 r. omawiano problemy szkolnictwa mniejszości narodowych w rok po wprowadzeniu reformy systemu oświaty.

Przedstawiciel Ministerstwa Edukacji Narodowej opisał stan prawny oświaty mniejszości narodowych. Przedstawił także dane dotyczące liczby placówek oraz uczniów należących do mniejszości narodowych; omówił zmiany podstawy programowej oraz udział reprezentantów mniejszości narodowych w procesie jej kształtowania. Wskazał, iż obecnie - w związku z reformą systemu edukacji - adresatem pewnej części postulatów oświatowych powinny być władze samorządowe.

Podczas dyskusji zgodzono się, iż sytuacja szkolnictwa mniejszości narodowych jest zróżnicowana w odniesieniu do poszczególnych grup mniejszości narodowych. Tym niemniej część problemów jest wspólna. Według przedstawicieli organizacji mniejszości narodowych problemy te przedstawiają się następująco:
  • brak opieki metodycznej nauczycieli języków mniejszości narodowych,
  • brak uwzględniania w podstawie programowej elementów kultury regionalnej,
  • brak pomocy dydaktycznych,
  • brak materiałów dotyczących kultury i tradycji krajów ojczystych w szkolnych bibliotekach,
  • brak podręczników do nowej podstawy programowej,
  • nikłe możliwości doskonalenia zawodowego nauczycieli języków mniejszości,
  • zła sytuacja materialna szkół, związana z większymi kosztami utrzymania szkół dla małej ilości uczniów,
  • konieczność zwiększenia liczby godzin nauczania języka ojczystego, gdyż obecnie liczba ta jest równa liczbie godzin języka obcego.


Ponadto pojawiają się inne problemy, wymieniane tylko przez niektóre mniejszości narodowe:
  • brak uczestnictwa organizacji mniejszości narodowej w przygotowaniu podstawy programowej na wszystkich etapach kształcenia (mniejszość niemiecka w odniesieniu do podstawy programowej języka niemieckiego jako ojczystego nie uczestniczyła w przygotowaniu tejże na poziomie liceum),
  • zła współpraca z kuratoriami oświaty i dyrektorami szkół (Niemcy, Łemkowie, Białorusini),
  • zła współpraca z wydawnictwami (Niemcy, Łemkowie),
  • w przypadku deklaracji języka ojczystego innego niż polski konieczność zdawania trzech pisemnych egzaminów maturalnych z języków: polskiego, ojczystego oraz obcego (Niemcy),
  • dezaktualizacja podręczników do nauki języka (Litwini),
  • trudności lokalowe (Litwini, Łemkowie),
  • brak działań ze strony władz oświatowych zmierzających do poprawy przygotowania nauczycieli do wdrażania reformy (Białorusini),
  • wymaganie pisemnej zgody rodziców na nauczanie dzieci ich języka macierzystego (Kaszubi),
  • potrzeba dokonania wznowień niektórych dawno wydanych książek, słowników (Kaszubi),
  • propozycja powołania Rady ds. Mniejszości Narodowych przy Ministrze Edukacji Narodowej (Niemcy, Ukraińcy).


Przedstawiciele mniejszości narodowych zaproponowali zwiększenie przez Ministerstwo Edukacji Narodowej wysokości subwencji oświatowej dla szkół mniejszości narodowych, gdyż obecna nie w pełni pokrywa koszty utrzymania małych placówek, a takim szkołami są w większości szkoły mniejszości narodowych.

Efektem XII posiedzenia Zespołu było zebranie postulatów przedstawicieli mniejszości narodowych i przesłanie ich w formie listu Przewodniczącego Zespołu Pana Ministra Piotra Stachańczyka do Ministra Edukacji Narodowej celem rozważenia możliwości przeprowadzenia zmian, które ułatwiłyby funkcjonowanie szkół mniejszości narodowych.


menuna początekspraw.rtf - 52 kB
Stowarzyszenie OLSZÓWKA  -  al. Armii Krajowej 141/55  -  43-300 Bielsko-Biała
tel. 0..33 816 11 96  -  e-mail : olszowka@free.ngo.pl  jacek@olszowka.most.org.pl