menurusukr.rtf - 8 kB

RUSINI - UKRAIŃCY

Powiększ - 35 kBWschodnią część Karpat, które znalazły się w obecnych granicach Polski - a więc Beskid Sądecki od doliny Popradu, Beskid Niski i Bieszczady wraz z pogórzami: Dynowskim i Przemyskim - aż do roku 1947 zamieszkiwała w zwartych skupiskach ludność ruska. Cechami wyraźnie odróżniającymi ją od sąsiedniego żywiołu polskiego były wschodniosłowiańskie dialekty, którymi się posługiwała, oraz przynależność do obrządku wschodniego.

Wymienione obszary zajmowały dwie ruskie grupy góralskie: Łemkowie i Bojkowie. Granicę oddzielającą je stanowiło bieszczadzkie pasmo Wysokiego Działu (grzbiet Wołosani i Chryszczatej). Tereny pogórzańskie zamieszkiwała ludność ruska nie należąca do żadnej wyraźnie wyodrębnionej grupy etnograficznej. Niektórzy badacze umieszczają na północ od Bojkowszczyzny tzw. Dolinian, istnienie takiej grupy jest jednak co najmniej dyskusyjne.

Powiększ - 41 kBZasiedlanie obszaru pogórzy przez ludność ruską rozpoczęło się już we wczesnym średniowieczu - w czasach gdy tereny te związane były politycznie z państwowością kijowską, a następnie jej sukcesorem, Rusią Halicką. Znacznie później skolonizowane zostały obszary górskie. Powstanie ruskiej góralszczyzny - podobnie jak góralszczyzny polskiej czy słowackiej - należy wiązać z tzw. osadnictwem wołoskim, którego początki we wschodniej części Beskidów sięgają wieku XV. Koloniści, zakładający wsie na prawie wołoskim, stanowili złożony konglomerat etniczny. Dopiero z biegiem czasu uległ on w Bieszczadach, Beskidzie Niskim i Sądeckim pełnej rutenizacji. Efektem obcych wpływów stała się wyraźna odrębność kulturalna ruskich górali od pogórzan. Przejawiała się ona w odmienności gwary, stroju, budownictwa, tradycyjnych metod gospodarowania. Różnice etnograficzne pogłębiały się również wtórnie. Było tak zwłaszcza w wypadku Łemków, poddanych silnym wpływom kulturalnym polskich i słowackich sąsiadów.

Powiększ - 27 kBW połowie XIX w. rozpoczął się proces formowania nowoczesnego narodu ukraińskiego. Na tereny karpackie - położone peryferyjnie względem centrów życia ukraińskiego - nowe idee dotarły stosunkowo późno i nie zostały przyjęte jednoznacznie. Ruscy mieszkańcy pogórzy oraz Bojkowie utożsamili się z ukraińskością. Sympatie do ruchu ukraińskiego dominowały też na wschodniej Łemkowszczyźnie. Ukraińską tożsamość odrzuciła natomiast większość Łemków zachodnich. Te postawy narodowe utrwaliły się w okresie międzywojennym.

Powiększ - 45 kBPo II wojnie światowej rusko-ukraiński obszar etniczny w granicach Polski przestał istnieć. Doprowadziły do tego - początkowo dobrowolne, a następnie przymusowe - wysiedlenia na Ukrainę Radziecką, przeprowadzone w latach 1944-1946, oraz tzw. akcja "Wisła" z roku 1947. W ramach tej ostatniej Ukraińców i Rusinów deportowano na tzw. Ziemie Odzyskane, gdzie osiedlono ich w dużym rozproszeniu, co sprzyjać miało asymilacji narodowej. Na Podkarpaciu żyje obecnie jedynie nieliczna grupa rusko-ukraińska. Są to przede wszystkim ci, którym udało się wrócić w rodzinne strony po przemianach politycznych roku 1956. Etniczna wspólnota bojkowska przestała istnieć już nieodwołalnie, trwa natomiast współcześnie proces odbudowy tożsamości łemkowskiej. Ważną rolę integracyjną odgrywają zwłaszcza dwie doroczne imprezy ściągające Łemków z całej Polski - Łemkowska Watra w Beskidzie Niskim oraz Watra na Obczyźnie, odbywająca się w Michałowie niedaleko Legnicy. Na fali ożywienia etnicznego odnowiły się współcześnie dawne spory o tożsamość narodową grupy. Obecnie część Łemków uznaje siebie za regionalną grupę narodu ukraińskiego, część zaś - naród odrębny, ewentualnie odłam szerzej pojętego narodu karpatoruskiego. Społeczność łemkowska jest też podzielona pod względem religijnym - na wyznawców prawosławia i grekokatolicyzmu.


menuna początekrusukr.rtf - 8 kB
Stowarzyszenie OLSZÓWKA  -  al. Armii Krajowej 141/55  -  43-300 Bielsko-Biała
tel. 0..33 816 11 96  -  e-mail : olszowka@free.ngo.pl  jacek@olszowka.most.org.pl