SWOI I OBCY   KSENOFOBIA

menuswoiobc.rtf - 9 kB
Aleksander Herz
SWOI I OBCY

"Swój" i "obcy" są wypełnione treściami emocjonalnymi. Nasz uczuciowy stosunek do swojaka jest bardzo różny od naszego stosunku uczuciowego do obcego. Odnosimy się życzliwie do pierwszego, nieufnie czy wrogo do drugiego. Stwierdzenie, że ktoś jest obcym, wywołuje w nas skalę uczuć od chłodnej obojętności do gorącego antagonizmu.

Fakt, że ktoś jest dla nas obcy, nie oznacza, byśmy go mieli odczuwać zdecydowanie antagonistycznie. Jeżeli jednak stosunek nasz do kogoś jest nacechowany antagonizmem, to nie ulega wątpliwości, że tego kogoś odczuwamy jako obcego. We wszystkich postawach antagonistycznych element obcości ma zasadnicze znaczenie.

Powiększ - 35 kBAntagonizm do obcego jest uwarunkowany przez przeświadczenie, że obcy ten reprezentuje wartości, które są zaprzeczeniem naszych wartości, są dla nich groźne, a tym samym i dla nas groźne. Obcy jest tu symbolem niebezpieczeństwa. Obcy ponadto może być traktowany jako przyczyna czy źródło naszych niepowodzeń. Skoro bowiem reprezentuje on coś, co jest dla nas groźne, przeto faktycznie nam grozi i szkodzi, tym samym stając się odpowiedzialnym za nasze porażki. Jest rzeczą obojętną, że źródła naszych niepowodzeń mogą być gdzie indziej. Obiektywnie przyczyny tych niepowodzeń mogą być bardzo różnorodne i bardzo skomplikowane. Mogą być nam nieznane lub tylko częściowo znane. Wiemy jednak, że istnieją. W "obcym" polaryzuje się to wszystko, w czym chcemy widzieć źródła naszych nieszczęść. "Obcy" staje się wtedy owym "kozłem ofiarnym", tym, który personifikuje źródła naszych niepowodzeń, jest za nie odpowiedzialny i z tej racji powinien ponieść karę. W każdej mitologii narodowej spotykamy się z taką koncepcją "obcego", w praktyce najczęściej sprowadzaną do konkretnego obcego. Roman Dmowski uporczywie dowodził , że za nieszczęścia Polski odpowiedzialność ponoszą Niemcy i Żydzi. Z czasem w koncepcji Dmowskiego Żydzi wyparli Niemców. Każdy naród miał zresztą swoich Dmowskich i takie koncepcje. Zmieniła się tylko osoba "obcego". Katkow z całym przekonaniem głosił, że źródłem nieszczęść są Polacy i ich złośliwe intrygi.

Obcy wśród nas jest intruzem. Wdziera się on w nasze życie, wnosi jakieś wartości, które są niezgodne z naszymi wartościami, są ich zaprzeczeniem i z tej racji są dla naszego życia groźne. Trudno nam ścierpieć obcego w naszym gronie, gdyż jest on tu czynnikiem dysharmonii, zamętu. Jeżeli zaś - jak to w szczególnym stopniu ma miejsce w naszej cywilizacji - sami w obrębie przez nas uznawanych wartości jesteśmy w stanie dysharmonii i zamętu, to obcy staje się tym bardziej groźnym i niepokojącym. Środowisko bardzo zwarte, mocno ustabilizowane, jeżeli odrzuca obcego nigdy nie traktuje go tak histerycznie, jak środowiska wewnętrznie skłócone i niepewne swych wartości. Nie było rzeczą przypadkową, że nasza epoka znalazła się pod znakiem najbardziej dramatycznych i fanatycznych przejawów nienawiści do obcych. Jest to epoka straszliwych schorzeń społecznych i kulturalnych. Rozwój antysemityzmu i formy, jakie antysemityzm przybrał w wielu krajach europejskich; były to symptomy głębokich schorzeń całych zbiorowości ludzkich i całej cywilizacji.

Antagonizm do obcego był zawsze wielkim motorem historii. Zmieniło się jedynie jego napięcie, zmieniały się jego formy. W epokach wielkich schorzeń socjopsychicznych zjawiska wyobcowania, rodzenia się nowych antagonizmów, zaostrzania dawnych, brutalność form walki - wszystko to zaznaczało się szczególnie potężnie. Zbiorowości ludzkie w stanie głębokiego konfliktu wewnętrznego, niepewne swych własnych wartości, zaniepokojone swą słabością, z tym większą trwogą patrzyły na tych, którzy mogą wnieść nowe wartości, zagrażające starym. Czy ci obcy rzeczywiście byli nosicielami jakichś wartości nowych i odmiennych - nad tym się nie zastanawiano. Wszędzie widziano obcych - wrogów, którzy rozkładali nasze życie.

(Fragment z: Aleksander Herz, Żydzi w kulturze polskiej)


menuna początekswoiobc.rtf - 9 kB
Stowarzyszenie OLSZÓWKA  -  al. Armii Krajowej 141/55  -  43-300 Bielsko-Biała
tel. 0..33 816 11 96  -  e-mail : olszowka@free.ngo.pl  jacek@olszowka.most.org.pl